انواع جراحی‌ها هرقدر هم که موفق و تمیز انجام شوند، باز هم با اسکار یا همان جای زخم همراه خواهند بود. این اسکارها ظاهر ناخوشایندی روی پوست ایجاد می‌کنند و بسته به محل قرارگیری، روان و زندگی بیمار را تحت تاثیر قرار می‌دهند. خوشبختانه با پیشرفت‌های پزشکی و تکنولوژی‌های پوست، روش‌های مختلفی برای کاهش یا درمان اسکار جراحی ابداع شده است.

علت بروز اسکار بعد از جراحی چیست؟

اسکار یا جای زخم بخشی طبیعی از روند ترمیم پوست بعد از جراحی است. فرایند بهبود زخم 3 مرحله اصلی دارد:

1. التهاب
2. تکثیر
3. بازسازی

در مرحله التهاب، لخته‌های فیبری و پلاکت‌ها تشکیل می‌شوند و مسیر مهاجرت سلول‌های ترمیم‌کننده را فراهم می‌کنند.

در مرحله تکثیر، فیبروبلاست‌ها کلاژن تولید شده و بافت زخم را محکم‌تر می‌‌کنند. در همین حال اپیتلیوم پوست از لبه‌ها رشد می‌کند.

مرحله بازسازی، که از حدود سه هفته بعد شروع می‌شود و تا چند ماه ادامه دارد؛ باعث سختی و کاهش انعطاف‌پذیری زخم می‌شود و کیفیت نهایی اسکار را شکل می‌دهد.

علاوه‌بر مراحل بیولوژیک، عوامل مکانیکی مانند کشش پوست و طراحی برش جراحی هم نقش مهمی در شدت و ظاهر اسکار دارند. برای مثال، فشار زیاد روی پوست باعث تولید بیشتر کلاژن و ایجاد اسکارهای برجسته می‌شود.

بهترین روش‌های درمان اسکار جراحی

برای درمان جای زخم جراحی، روش‌های متنوعی وجود دارد که هرکدام مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند. گاهی پزشک ترکیبی از این روش‌ها را برای بهترین نتیجه به‌کار می‌برد.

درمان‌های موضعی و تزریقی

ژل‌های سیلیکونی، مالیدن کرم، تزریق کورتیکواستروئیدی و تزریق فیلر از جمله روش‌های درمان اسکار جراحی هستند.

کرم‌ها و ژل‌های سیلیکونی برای کاهش قرمزی و ضخامت زخم کاربرد دارند.

تزریق‌های کورتیکواستروئیدی برای درمان اسکار هیپرتروفیک و کلوئیدی موثرند و التهاب و خارش را کاهش می‌دهند. تزریق فیلر هم در اسکارهای فرورفته، حجم از دست رفته پوست را پر می‌کند.

مزیت این روش‌ها غیرتهاجمی‌بودن و کم‌ریسک‌بودن است، اما اثرگذاری آن‌ها زمان‌بر است و در بعضی موارد نیاز به تکرار دارند.

درمان‌های سطحی

لیزر درمانی، درم ‌ابریژن و پیلینگ شیمیایی با حذف لایه‌های سطحی پوست، باعث بازسازی بافت سالم، صاف‌شدن زخم و در نتیجه درمان اسکار جراحی می‌شوند.

لیزر CO2 فرکشنال برای اسکارهای کوچک صورت و جای جوش بسیار موثر است.

مزیت این روش‌ها بازسازی نسبی پوست و کاهش تغییر رنگ است؛ اما ممکن است باعث قرمزی، حساسیت و نیاز به مراقبت‌های طولانی بعد از درمان شوند.

جراحی ترمیمی

برای اسکارهای جراحی بسیار بزرگ یا محدودکننده حرکت، جراحی ترمیمی انجام می‌شود.

روش‌هایی مانند برداشت کامل اسکار، پیوند پوست، زد پلاستی یا استفاده از اکسپندر پوستی، ظاهر اسکار را بهبود داده و عملکرد بافت را بازیابی می‌کنند.

مزیت این روش‌ها تاثیرگذاری بالا و امکان اصلاح اسکارهای شدید است، اما نیاز به بیهوشی، ریسک عفونت و دوره نقاهت طولانی دارند.

در نهایت، انتخاب روش مناسب درمان اسکار هیپرتروفیک و سایر انواع اسکارها، به نوع، محل و شرایط فرد بستگی دارد و اغلب ترکیب چند روش، نتایج بهتری ایجاد می‌کند.

جهت مشاوره و دریافت وقت ملاقات برای درمان اسکار، می‌توانید نوبت خود را رزرو کنید:

آیا می‌توان از بروز اسکارها بعد از جراحی پیشگیری کرد؟

مراقبت صحیح و رعایت نکات ساده می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشگیری از شدت اسکار داشته باشد. اما نمی‌توان از بروز جزئی جای زخم جلوگیری کرد.

استفاده از چند روش ترکیبی که در ادامه ذکر می‌کنیم معمولاً بهترین نتیجه را دارد و به بدن کمک می‌کند تا روند طبیعی بهبود خود را طی کند. استفاده از هرکدام از روش‌های زیر نیاز به تایید پزشک متخصص دارد.

با رعایت این نکات، روند بهبود زخم سریع‌تر و اسکار، کمتر برجسته خواهد شد. با این‌حال در بسیاری از موارد درمان اسکار جراحی اجتناب‌ناپذیر است.

رعایت دستورالعمل‌های جراح

پیروی دقیق از توصیه‌های جراح پس از عمل جراحی، مهم‌ترین گام برای کاهش احتمال اسکار است.

اجتناب از فعالیت‌های شدید مانند دویدن یا بلندکردن اجسام سنگین از کشش بیش‌ازحد زخم جلوگیری و روند ترمیم را سریع‌تر می‌کند.

ماساژ و مرطوب نگه داشتن زخم

ماساژ آرام با حرکات عمودی، افقی و دایره‌ای پس از یک تا دو هفته از جراحی، می‌تواند تجمع بافت اسکار، ورم و خارش را کاهش دهد.

همچنین ماساژ با افزایش جریان خون، به نرم‌تر‌شدن و برجستگی کمتر اسکار کمک می‌کند.

استفاده از کرم‌ها و ژل‌های سیلیکونی یا ویتامین E هنگام ماساژ، باعث هیدراته نگه داشتن بافت و تنظیم تولید کلاژن می‌شود.

محافظت در برابر آفتاب

اشعه ماورا بنفش می‌تواند روند درمان اسکار جراحی را مختل و رنگ و ضخامت اسکار را بدتر کند.

استفاده از کرم ضدآفتاب با SPF 30 یا بالاتر، پوشاندن زخم با لباس مناسب و کلاه‌های لبه‌دار به محافظت از پوست حساس کمک می‌کند.

سبک زندگی سالم

رژیم غذایی غنی از ویتامین C، ویتامین A، آهن و زینک، هیدراتاسیون مناسب و اجتناب از سیگار و الکل بسیار مهم است. این مواد مغذی توانایی بدن در ترمیم بافت‌ها و کاهش اسکار را افزایش می‌دهند.

حفظ وزن مناسب و ورزش سبک مطابق دستور جراح نیز به بازسازی مناسب بافت و انعطاف‌پذیری پوست کمک می‌کند.